Lezing Laurens ten Kate

De vraag naar de mens, de mens als vraag

Vier lezingen over de geboorte en de actualiteit van het humanisme

In deze serie van vier lezingen bestudeert Laurens ten Kate met u de geschiedenis van een spannende en onverwachte verbinding: die tussen humanisme en religie. Het is een oude geschiedenis, die teruggaat tot de klassieke Oudheid, en die dus zo’n 25 eeuwen beslaat. Hedendaagse wetenschappers noemen dat de ‘axiale tijd’.

Vier bekende denkers – filosofen en theologen – passeren de revue. We zullen ontdekken hoe hun werk bewust of onbewust laveert tussen een spirituele en een aardse, een religieuze en een seculiere visie op het leven en op de wereld.

Gaandeweg komen we tot een onverwachte ontdekking: het geloof in de mens en het afscheid van de goden zijn in het humanisme van Aristoteles, maar ook in het geloof van Mozes opgekomen. We vinden dat in de moderne tijd bij de verkondiger van de dood van God, Nietzsche, maar evengoed bij de theoloog en predikant Schleiermacher. Welke gevolgen heeft deze ontdekking voor onze tijd? Hoe gaan we om met nieuwe religies in onze geseculariseerde rechtsstaat? Hoe begroeten we de vluchteling, hoe staan we in een globaliserende wereld?

Humanistisch Verbond
Witte Kerk Naarden

 

Voorganger Jarek kubacki

Voorganger in de Schijnwerper: Jarek Kubacki

Vrijzinnigen zijn zoekers en twijfelaars die samen optrekken

Ik ben 45 jaar geleden in Polen geboren: in een randkerkelijk gezin met doopsgezinde, lutherse, herrnhutse en oudkatholieke wortels. Met zo’n achtergrond word je dan vanzelf ‘ongeneeslijk religieus’ hoewel niet per se heel erg kerks. Dan is het ook redelijk vanzelfsprekend dat je theologie gaat studeren. En dat deed ik: in Warschau.

Weggaan en terugkeren

20 Jaar geleden kwam ik in Nederland. Ik ging in Kampen studeren en raakte zo ook bij de kleine kring van Kampense vrijzinnigen betrokken: met name bij de Lutherse gemeente. Mijn kerkelijke opleiding deed ik bij de Remonstranten in Leiden. Vervolgens kwam ik als AIO op het Seminarie terecht en daarna als predikant in Nieuwkoop. Maar gaandeweg begon de vrijzinnigheid me te benauwen. Zij leek plotseling minder ruim, open en inspirerend dan ik oorspronkelijk verwacht had. Ik ging toen in het basispastoraat aan de slag en besloot het predikantschap neer te leggen.

Bijna 9 jaar lang heb ik als pastor-coördinator van de Kritische Gemeente IJmond (KGIJ) gewerkt. Tegelijkertijd zocht ik in verschillende richtingen, maar juist buiten de vrijzinnige wereld ontdekte ik opnieuw mijn eigen vrijzinnigheid. En trouwens: helemaal weg was ik nooit. De Parklaankerk in Driebergen, waar ik regelmatig voorga, bleef door de jaren heen mijn lijntje met de vrijzinnigen. De KGIJ werkte ook nauw samen met de Verenigde Doopsgezinde Gemeente IJmond. Deze samenwerking heeft mijn eigen doperse wortels doen opleven. Vorig jaar vond daar mijn doop plaats. Alles bij elkaar voelde dit als een terugkeer naar huis…

Na het afscheid van de KGIJ werd ik geestelijk verzorger in drie verzorgingshuizen in Zoetermeer. Ik werk daar met groot plezier en veel voldoening. Maar ik heb wel de behoefte aan een bedding van waaruit ik werkzaam kan zijn. Zo kwam Vrijzinnigen Nederland weer in zicht: deze keer dus als een gemeenschap waar ik me ook op vaste basis als voorganger aan verbinden kon.

Voorganger Jarek Kubacki

Vrijzinnigheid

In de eerste plaats is het voor mij een ruimte waar je elkaar ontmoet: met wederzijds respect, waar je vragen kunt stellen en geen enkele daarvan is ongeoorloofd, waar je dingen kunt uitproberen. Deze ruimte zit vol met mogelijkheden en de meeste daarvan hebben we, ondanks onze lange geschiedenis, nog steeds niet eens ontdekt.

En zij wordt bewoond: door vogels van diverse pluimage. Veel meer dan een collectie van mooie ideeën is de vrijzinnigheid voor mij een groep van mensen die aan deze ideeën handen en voeten geven: zoekers en twijfelaars die samen optrekken, die naar elkaar omzien, elkaar ondervragen en uitdagen. En die, ondanks de vergrijzing en de dalende ledentallen, tot prachtige dingen in staat zijn.

Dat met elkaar optrekken blijft voor mij essentieel. Niet stilstaan, niet ‘blijven staren op wat vroeger was’. Durven te veranderen. Niet bang zijn voor de voorlopigheid van onze meningen, posities, overtuigingen. 10 Jaar geleden noemde ik me een vrijzinnig christen. Tegenwoordig zie ik mezelf vooral als een religieuze humanist die weliswaar in de christelijke traditie geworteld is maar toch vooral naar datgene zoekt wat alle mensen met elkaar verbindt. Waar zal ik over 10 jaar zijn? Dat weet ik niet. Maar ik hoop dat ik ook dan (er) niet alleen (voor) zal staan…

 

Voorganger Estella Schinkel

Voorganger in de schijnwerper: Estella Schinkel

Mensen zijn verrast dat zij door na te denken over themagerichte vragen nieuwe waarnemingen in het geheugen kunnen doen

Als voorganger werk ik voor de Argos Zorg Groep en verdeel mijn tijd over twee locaties: Zorgcentrum Francois HaverSchmidt in Schiedam en Soenda in Vlaardingen. Het zijn beide geriatrische centra, waar zorg wordt geboden aan ouderen die lijden aan diverse vormen en stadia van dementie. Verder is er een palliatieve unit en twee kamers voor mensen die kortdurend opgenomen kunnen worden om te herstellen van chemotherapie.

Er wonen in beide huizen ook ouderen die niet aan het dementeren zijn, maar zoals je waarschijnlijk weet, is dit een “uitstervend ras” in zorgcentra, omdat hun zorgzwaarte volgens de nieuwe Wet op de Langdurige Zorg niet meer strookt met hetgeen in zorgcentra geboden mag worden. Kortom, zodra deze niet-dementerende ouderen komen te overlijden, zal hun kamer bewoond worden door iemand met een dementieel syndroom.

Biografisch coach

Mijn werk bestaat uit het voeren van individuele begeleiding over zingeving, het leiden van gesprekskringen over levensbeschouwelijke onderwerpen, het organiseren en leiden van kerkdiensten, het organiseren en leiden van kleine huiskamervieringen voor mensen met een matig tot ernstig dementieel syndroom.

Voorganger Estella Schinkel

Omdat ik ook opgeleid ben als biografisch coach (aan het Instituut voor Biografiek in Driebergen; kijk maar eens op www.biografiek.nl), leid ik ook bijeenkomsten die een terugblik op de levensloop bieden aan licht dementerenden. Dat is een samenhangend traject van (momenteel) elf dagdelen, waarin mensen in een klein groepje aan de hand van een bepaald thema reminisceren (herinneringen ophalen). In de laatste bijeenkomst van het traject staat de vraag centraal: wie of wat is uw inspiratiebron (geweest)?

Levensloopboek

Mensen zijn vaak verrast dat zij door na te denken over themagerichte vragen nieuwe waarnemingen in het geheugen kunnen doen. Daar schrijven of tekenen zij vervolgens iets van op in een eigen levensloopboek (niet te verwarren met de kant-en-klare levensloopboeken die je in de winkel kunt kopen. De boeken waar ik mee werk zijn gewoon lege dummies, waar niets van tevoren in opgeschreven staat.).

Vast onderdeel van mijn werk is het organiseren en leiden van de jaarlijkse gedachtenisbijeenkomst in beide zorgcentra. Omdat we ook een palliatieve unit hebben, is er jaarlijks een groot aantal overledenen te gedenken. Verder geef ik af en toe een lezing over de symboliek in (Europese) sprookjes en verzorg ik voor medewerkers trainingen over het omgaan met eenzaamheid en rouwprocessen.

Lees ook

Aries van Meeteren
Voorganger in de Schijnwerper

 

 

Aart van Lunteren

Integrale Opzoomerlezing door Aart van Lunteren

integrale Opzoomerlezing 2016 door Drs. Aart van Lunteren from Franjo Studio on Vimeo.

Jefferson bijbel

Stel je eigen Jefferson bijbel samen

Vorige week werd de eerste Nederlandse uitgave van de Jefferson bijbel gepubliceerd. Een eigen bijbel samengesteld door een vrijzinnige: Thomas Jefferson (1743- 1826). Hij was de 3e president van de Verenigde Staten, een begaafd geleerde op vele verschillende terreinen, een kind van de Verlichting. Hij maakte de Franse revolutie en de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog mee. Waarom vond hij het nodig om een eigen bijbel samen te stellen en wat heb je er nu nog aan?

Met een schaar en plaksel

Al in 1820 stelde hij zijn bijbel samen met knip- en plakwerk uit de bijbel over het leven van Jezus. Dat gebeurde toen wel vaker. Ook Tolstoj had zijn eigen evangelie en meer schrijvers en theologen voegden de evangelies uit de bijbel samen om een eigen verhaal te krijgen. Sinds het begin van de 20ste eeuw zijn theologen en exegeten ook op zoek naar het ene verhaal, maar meer door achter de woorden te zoeken naar die ene mens, die ene boodschap. We gaan terug naar de oerteksten en proberen te proeven hoe het ‘echt’ was.

Unitariër

Jefferson was een groot inspirator voor de Unitariërs in de Verenigde Staten. Hij is auteur van de grondrechten van de VS: ‘Alle mensen zijn gelijk geschapen’.
Ook een belangrijke uitspraak van hem is:  ‘We should all then live without an order of priests, follow the oracle of conscience, and say nothing about what no man can understand nor therefore believe.’
In deze tijden met politici als Donald Trump zou je bijna vergeten dat er ook zeer erudiete en hooggeleerde republikeinen zijn geweest.

Jefferson bijbel

Vrijzinnigen

Vrijzinnigen lijken ook vaak hun eigen bijbel samen te stellen. Eigenlijk denk ik dat iedereen dat stiekem doet. Ieder heeft wel zijn of haar favoriete delen en stukken die je liever overslaat. Er gaat heel veel tijd in zitten om een mooi en consistent verhaal uit al die kleine stukjes te maken. Dat deed Jefferson al in 1820.

Nieuwe vertaling

Waarom is nu deze vertaling van een oude Amerikaanse uitgave verschenen? Want ik vraag mij af waarom er voor deze uitgave is gekozen en  niet voor een latere, bijvoorbeeld de ‘Jefferson Bible for the 21th century’ waarin ook alle inspirerende teksten uit de joodse, hindoeïstisch, islamitische en boeddhistische en christelijke tradities waren toegevoegd. Misschien ging dat te ver. Dit boek is daarom wel interessant door haar geschiedenis, maar niet voor de inhoud.

Een stap te ver?

Een knip- en plakwerk maken van je eigen inspirerende teksten is al een oude praktijk. Een praktijk die vrijzinnigen graag uitoefenen, maar tegenwoordig gaat dat knippen en plakken verder dan de bijbel. Het wordt aangevuld met de teksten uit andere tradities en de eigen verhalen.  Mensen houden deze verzamelingen het liefst voor zichzelf. Daar is niets mis mee, maar ik zou wel eens een inspirerende huidige Nederlandse bijbel willen zien.

Wies Houweling