Prachtig nieuws, het huis van Etty blijft behouden

Het onderwerp van mijn blog van 4 mei was de dreigende sloop van het huis waarin Etty Hillesum haar dagboeken schreef van 1938 – 1942. Ik pleitte toen voor het behoud van deze plek. Het huis is nu gered van de sloop. De petitie is 4000 keer ondertekend. Ik weet niet of dat tot het stopzetten van de plannen heeft geleid, maar het zal allicht bijgedragen hebben.  Het is verklaard tot belangrijk erfgoed van onze geschiedenis. De gemeente Amsterdam bezint zich op de toekomst van het pand.

Dank aan iedereen die de petitie ondertekenden.

Wies Houweling

Lees de blog

 

 

God is niet meer gereformeerd

Zes jaar voor de doleantie werpt Abraham Kuyper in De Heraut de wat bijzondere vraag op of Jezus gereformeerd was. Kuyper begrijpt dat dit ‘lastertaal’ is voor wie ‘gereformeerd’ ziet als ‘iets overdrevens, iets eenzijdigs, iets naars en droefgeestigs, ja zelfs iets huichelachtigs en onheiligs’ (Heraut 20-6-1880). Maar toch beantwoordt Kuyper de vraag bevestigend: “We zijn alzoo vastelijk overtuigd, dat alleen de Gereformeerden leeren zooals Jezus leerde en denken zooals Jezus dacht.”

De wat uitdagende titel ‘God is niet meer Gereformeerd’ is mogelijk een knipoog naar dit fraaie staaltje van Kuyperiaanse gelijk-hebberigheid. Schrijver Ben Ipenburg (1947) schetst in het boekje hoe vanaf de jaren zestig de theologen Harry Kuitert, Herman Wiersinga en Cees den Heyer langzaam maar zeker uit hun synodaal gereformeerde bubbel stapten. Het destijds spraakmakende drietal is, zo citeert Ipenburg voormalig Trouw-journalist Agnes Amelink, “via een lange omweg terechtgekomen bij de vrijzinnigheid waartegen de gereformeerde theologie zich in de negentiende eeuw zozeer verzette.”

Samenvatten

Ipenburg schetst die ‘omweg’ door praktisch alle boeken van de theologen kritisch te herlezen en samen te vatten, steeds in pakweg dertig pagina’s per auteur. Hij heeft zich daarvoor door meer dan tienduizend pagina’s heen moeten worstelen. Het resultaat is een handzaam en leesbaar overzicht van de ontwikkeling in het denken van Kuitert, Wiersinga en Den Heyer. Maar veel meer dan dat levert het boek helaas niet op. En dat is jammer, want er had volgens mij meer ingezeten.

Zo had ik het fijn gevonden als Ipenburg iets zou vertellen over de maatschappelijke context waarbinnen de drie theologen ertoe kwamen om gereformeerde ‘kroonjuwelen’ als erfzonde, predestinatie en verzoening los te laten en het (post)modernisme te omarmen. Nu beschrijft hij hun theologische ontwikkeling alleen als een interne gereformeerde aangelegenheid. Dat is jammer. Ook spreekt hij steeds van de ‘ondergang’ van de Gereformeerde Kerken in Nederland, terwijl hij het verdwijnen van hun zuil zal bedoelen. De kerken zijn immers gewoon opgegaan in PKN, iets wat Ipenburg merkwaardig genoeg nergens vermeldt.

Nestgeur

Voor vrijzinnigen biedt het werk van Kuitert, Wiersinga en Den Heyer weinig nieuws. Voor ex-gereformeerden, en daar zijn er best veel van in de vrijzinnigheid, kan het aardig zijn om de nestgeur van weleer op te snuiven en (opnieuw?) ‘reisgezel’ te zijn van drie theologen die ooit spraakmakend waren. Maar eerlijk gezegd vraag ik me af wie daar echt op zitten te wachten.

Toch ervoer ik al lezend ook een zekere bewondering voor Kuitert, Wiersinga en Den Heyer. Hoeveel theologen zijn er die zo snoeihard en schrijnend eerlijk durven af te rekenen met eerdere denkbeelden?

Aries van Meeteren

Ben Ipenburg, God is niet meer Gereformeerd. Een kritische lezing van de Gereformeerde theologen Kuitert, Wiersinga en Den Heyer, BC·BS 2020

150 jaar Vrijzinnigen Nederland

Zaterdag 6 juni is het zover. De vereniging is dan 150 jaar.

Een reden voor een feest maar helaas hebben we onze feestdag verplaatst naar 31 oktober 2020. Om deze dag toch luister bij te zetten verschijnt wel ons jubileum magazine Natuurlijk Vrijzinnig.

U kunt het vanaf zaterdag verwachten. Heeft u het niet ontvangen of wilt u meer exemplaren? Laat het ons weten via Natuurlijk Vrijzinnig.

Wij wensen u veel leesplezier.

Apostelkind – in de greep van een gesloten gemeenschap  

Ivo de Jong schreef een recensie van het boek van Renske Doorenspleet over haar jeugd in het Apostolisch Genootschap.

Apostelkind – in de greep van een gesloten gemeenschap, uitgeverij Balans 2020, 365 p.

Dit is een indringend, moedig, spannend, helder en goed geschreven boek. Een autobiografie die een spiegel voorhoudt, want: wat zijn jouw blinde vlekken, wat zit er in je dode hoek? Waar komt jouw visie en (gebrek aan) vertrouwen vandaan? Waar ben jij bedrogen uitgekomen, en kun je daar wel iemand de schuld van geven? Kunnen, willen wij mensen leven zonder bedrogen te worden? En dan en dus: Wanneer je alle schillen van de ui gepeld hebt, wat hou je dan nog over – behalve tranen?

Misschien bedoelde de schrijfster niet dit alles te veroorzaken. Maar ik kan me goed voorstellen dat Renske Doorenspleet, toen ze na (haar eerste 25) jaren van het AG (Apostolisch Genootschap, ApGen) afscheid nam, uiteindelijk later in een identiteitsconflict terecht kwam. Iedereen die een scheiding heeft mee gemaakt vraagt zich immers af wie hij of zij geweest was zonder dat verleden. Wanneer je als opvoeder of leraar eerlijkheid wilt uitdragen, moet je jezelf onder ogen durven komen. Die uitdaging gaat politicologe Renske Doorenspleet aan.

Dat maakt haar kwetsbaar. Als “apostelkind” stelt zij deze lastige vragen noodgedwongen en dat kan dat een pijnlijk en schaamtevol proces zijn.

Apostolischen groeiden op in een parallelle wereld, of zoals de schrijfster zegt: in twee werelden. Die andere wereld, daar wist niemand van af; en niemand mocht ervan af weten. In haar tijd (schrijfster is geboren in 1973) die de periode beslaat van apostel Lambertus Slok en diens opvolger en zoon Slok junior (“oom apostel”) telde het genootschap 20.000 leden. Er kwam (behalve door huwelijk) niemand bij, en er trad ook vrijwel niemand uit. Iedereen was familie (broeder en zuster) van elkaar. Vriendschappen en sociale controle waren sterk. Binnen het genootschap (“géén kerk!”) zingt men eigen liederen, gebruikt men voor buitenstaanders vreemde begrippen en waren de leden vol warmte naar elkaar en vertrouwen in hun apostel, die zichzelf beschouwde als de tegenwoordige Christus. Niemand buiten “het gebouw”, of “het werk” zou dat toch ook kunnen begrijpen?

En dat is ook werkelijk waar. Ik ben een buitenstaander, en heb het boek soms met ontzetting gelezen. Het gaat hier niet om Jehovah’s met hun egoïstische heilsleer; niet om een club als die rond Bhagwan met vrijheidszoekende individualisten, nee: mensen binnen het Apgen vormen in zekere zin de ruggengraat van de Nederlandse samenleving in plichtsgetrouwheid, burgerlijkheid en volgzaamheid. Het zijn onopvallende modelburgers en de behoefte aan privacy was tot voor kort groot.

Er is allang geen Bijbel meer; tot voor kort bestond er geen noodzaak tot samenwerking met andere gemeenschappen; geen hiernamaals, geen bovennatuurlijke God; uitzonderingen daargelaten.

Apostolischen vielen vroeger niet op terwijl ze, naast hun school en gewone werk, ieder vrij moment met die andere werkelijkheid, bezield door de apostel, bezig waren. Geen tijd voor voet- of volleybal en toneel; muziek en theater was er méér dan genoeg binnen het eigen AG.

Het is vooral door de invloed van de media, de stroom der tijdgeest en de moed van zelfbewuste leden, dat de deuren en vensters zijn opengezet. De geslotenheid valt niet langer te handhaven zonder de eigen groep onherstelbaar te beschadigen.

Deze openheid hebben velen niet meer mee kunnen maken; ze waren al vertrokken. Zoals de schrijfster van dit boek.

Al doet het AG zijn oprechte best om bij te tijd te komen en modern te zijn: het verleden vormt je, en de nestgeur was je wellicht nooit helemaal van je af. Binnen het AG is veel te doen om deze publicatie en dat pleit voor hen.

Tenslotte een persoonlijke noot. De vrijzinnigen Brielle werken op een inspirerende manier samen met het AG Rockanje. We hebben al heel wat lief en leed gedeeld, in groepen en diensten samengewerkt, ons over elkaar verwonderd in alle openheid.  Ons past solidariteit en meeleven.

Ivo de Jong

Oproep aan het kabinet

Raad van Kerken is een van de ondertekenaars van de oproep aan het kabinet. Wij zijn geassocieerd lid. Vele ondertekenaars onderschrijven de nood onder vluchtelingenkinderen. Zij vragen het kabinet om deze kinderen in Nederland op te nemen.

De verklaring vindt u hier.

In herinnering Marijke de Bruijne

“Een duif een merel en een mus en verder weg het carillon.

Boven de daken verschijnt nu de zon, wekt tussen de huizen verborgen een tuin nog in zilveren dauw.

Dit is zo’n moment dat jij er bent, het andere dat hier wil zijn, hier is.”

Dit lied dichtte Marijke de Bruijne voor het 140-jarig jubileum van Vrijzinnigen Nederland voor de bundel met liederen voor een vrijzinnige toekomst. Zij gaf woorden aan ‘dat andere’ op haar eigen wijze. Zij was een voorvrouw van het nieuwe lied dat bij ons hier en nu hoort. Zonder de oude godsnamen toch het mysterie omschrijven daar was zij groot in. Zij was een van de initiatiefnemers van liederen voor en door vrouwen, toen alle liederen in het toenmalig liedboek nog gedomineerd werden door mannelijke mens- en godsbeelden.  Heel veel vrouwen en ook mannen werden door haar bemoedigt en geinspireerd. Om de grote feestdagen van het christendom beter te begrijpen schreef zij prachtige in eigentijdse woorden voor de liturgie rond Kerst ‘Als appelbloesem in de wintertijd’ en rondom Pasen ‘Als de graankorrel sterft‘. Haar eigen bundel verscheen in 2005 Liederen voor de toekomst, met nieuwe liederen. Het oude opnieuw verwoord een grote opgave voor een dichteres, maar zij kon het. In woorden en beelden ving zij het verlangen en de troost in onze eigen taal. Een belangrijke bijdrage voor vrijzinnigen die ook steeds opzoek zijn naar nieuwe taal en nieuwe woorden. We zullen haar missen.

Marijke de Bruijne overleed op 30 maart 2020.

Wies Houweling

Donderdag 9 april 2020 wordt het gesprek met Marijke in Het Vermoeden herhaald op
NPO 2 om 23.53 uur.

Hans Alma, bijzonder hoogleraar VU

Het College van Bestuur van de Vrije Universiteit heeft met ingang van 1 april 2020 prof. dr. Hans Alma benoemd tot bijzonder hoogleraar op de leerstoel Religieus Humanisme en Compassie aan de Faculteit Religie en Theologie (FRT). Deze leerstoel is ingesteld op verzoek van het Apostolisch Genootschap en biedt de mogelijkheid de religieus-humanistische traditie beter te bestuderen, wetenschappelijk te publiceren en docenten en studenten kennis te laten maken met het gedachtegoed van het genootschap.

 

Gedegen onderzoeker

Prof. Alma wordt binnen VU-FRT werkzaam bij de afdeling Beliefs and Practices die onder leiding staat van prof. Gijsbert van den Brink. Haar aanstelling heeft een omvang van 0,4 fte en geldt vooralsnog voor vijf jaar. Decaan prof. Ruard Ganzevoort is enthousiast over Alma’s benoeming: “Alma heeft een stevige reputatie als gedegen onderzoeker en weet als geen ander vanuit haar onderzoek verbindingen met de samenleving tot stand te brengen. Ze brengt een groot netwerk met zich mee en haar profiel past uitstekend bij de waarden waar de VU voor staat”.

Gedeelde missie

Dr. Bert Wiegman, eindverantwoordelijke voor de geestelijke verzorging binnen het Apostolisch Genootschap, reageert eveneens verheugd op Alma’s benoeming: “Alma wil bijdragen aan een samenleving waarin religieus-humanistische uitgangspunten worden gerealiseerd in praktisch handelen. Haar missie voor deze leerstoel sluit nauw aan bij de doelstellingen van het Apostolisch Genootschap: een plaats voor religieus-humanistische zingeving met een verantwoordelijkheid voor belangrijke waarden als compassie, solidariteit en duurzaamheid.” Wiegman wijst op de ambitie van het genootschap om een betekenisvolle plaats in de samenleving in te nemen. “Daarin past – naast andere maatschappelijke activiteiten – een vertegenwoordiging in de universitaire wereld. Het hoogleraarschap maakt het voor universitaire docenten en studenten mogelijk studie te maken van het gedachtegoed van het Apostolisch Genootschap. Daarnaast wordt het voor geestelijk verzorgers van het genootschap mogelijk universitaire cursussen te volgen.” Alma zelf over haar benoeming: “Mijn belangstelling voor deze leerstoel komt voort uit zorg over levensbeschouwelijke armoede in de samenleving en de alles overheersende rol van economische belangen. Religieuze organisaties als het Apostolisch Genootschap bieden in dit opzicht een belangrijk tegenwicht”.

 

Over Alma

Hans Alma (1962) studeerde andragogische wetenschappen, wijsbegeerte en psychologie. In 1998 promoveerde zij aan de theologische faculteit van de VU op een onderzoek naar identificatieprocessen, zingeving en religie. Zij werkte als universitair docent godsdienstpsychologie aan de VU, de UU en de UL. Daarna werd ze benoemd tot hoogleraar Psychologie en zingeving aan de Universiteit voor Humanistiek. Van deze instelling was ze rector magnificus van 2007-2012. Momenteel is Alma gasthoogleraar Hedendaags Humanisme aan de Vrije Universiteit Brussel. 

Foto: Maartje Geels

 

RvK: Klokken van hoop en troost

Het Coronavirus heeft een grote impact op het maatschappelijk leven. Mensen raken ermee besmet, worden ziek en sommigen sterven er zelfs aan. Veel van de plaatsen waar ons dagelijks leven zich afspeelt zijn gesloten. Ook de kerken, waar elke week geloof, hoop en liefde geoefend en geleefd worden, moeten hun deuren sluiten.

Hoop

Om in deze tijd van onzekerheid een boodschap van bemoediging, hoop en troost te verspreiden, roept de Raad van Kerken in Nederland op om de komende drie woensdagen van 19.00 – 19.15 uur de kerkklokken te luiden. De Raad sluit hierin aan bij een lokaal initiatief van de Oud-Katholieke Paradijskerk in Rotterdam. Met deze ‘klokken van hoop en troost’ kunnen kerken mensen met elkaar verbinden over de grenzen van sociaal isolement heen. Ook roepen de kerken daarmee op tot gebed en andere vormen van steun voor allen die ziek zijn en voor wie zich dag aan dag inzetten voor de gezondheid en veiligheid van medemensen.

Help mee om dit teken van troost en hoop te laten horen en luid de klok(ken) van uw kerk op woensdag 18 en 25 maart en 1 april tussen 19.00 en 19.15 uur! 

Workshop vrijzinnigheid

Wies Houweling op NieuwWij

Op de website www.nieuwwij.nl is een interview geplaatst van onze algemeen secretaris, Wies Houweling.

Nieuwwij wil op die manier aandacht geven aan ons 150-jarig jubileum.

Klik hier om het interview te lezen.

Diner pensant Vrijheid onder druk

Helaas is het diner pensant uitgesteld in verband met het coronavirus

Vrijheid staat onder druk

“Ik bepaal zelf hoe ik mijn leven inricht”, horen we mensen vaak zeggen in deze tijd. Hoe komt het dat deze woorden steeds minder vanzelfsprekend klinken? Want vrijheid is anno 2020 minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Vrijheid staat onder druk.

Dinsdag 12 mei opent de Doopsgezinde kerk in Aalsmeer de deuren voor een Diner Pensant over Vrijheid. Want vrijheid is anno 2020 minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Vrijheid staat onder druk. Tijd voor een culturele en culinaire avond in de Kapel met boeiende lezingen, goede gesprekken, muzikale optredens en natuurlijk lekker eten.

Met bekende sprekers uit de wereld van filosofie en levensbeschouwing, onder wie Welmoed Vlieger (filosofe en publiciste in de Trouw), Enis Odaci (voorzitter Humanislam en columnist NieuwWij) en Laurens ten Kate (bijzonder hoogleraar vrijzinnige religiositeit en humanisme, Universiteit voor Humanistiek Utrecht). Uiteraard gaan ook zij met de tafelgasten in gesprek. Het programma wordt opgeluisterd met een muzikaal optreden.

We serveren een driegangen menu, geheel vegetarisch. Verdere dieetwensen zijn te bespreken.

Aanmelden is verplicht, via: franka@dgaalsmeer.nl

Toegang: € 10,-

Tijd: 18.00 tot 21.00 uur

Georganiseerd door: de SSVG, een samenwerking van Vrijzinnigen Nederland, Doopsgezinden en Remonstranten.
Datum en tijd: 12 mei 2020 in de Doopsgezinde kerk in Aalsmeer, Zijdstraat 55.

Meer informatie over de inhoud en opzet van de avond: Wies Houweling via ssvg2013@gmail.com.

diner pensant